दमक / पछिल्ला वर्षहरूमा झापाको दमकस्थित सर्प डसाई उपचार केन्द्रमा उपचार गराउन आउने विरामीको संख्या घट्दो क्रममा देखिएको छ । नेपाल रेडक्रस सोसाईटी दमक उपशाखाले २०५५ सालदेखि सञ्चालनमा ल्याएको सर्प डसाई उपचार केन्द्रमा अघिल्लो वर्षसम्म वार्षिक करिब १५ सय विरामी आउने गरेकोमा हाल त्यो संख्या घटेर करिब ८ सयको हाराहारीमा सीमित भएको छ ।

चालु आर्थिक वर्षको असार मसान्तसम्म ८१३ जना सर्प डसाईका विरामीले केन्द्रबाट सेवा लिएका छन् । केन्द्रका प्राविधिक गंगाप्रसाद उप्रेतीका अनुसार सचेतना अभियान प्रभावकारी बन्दै गएको र सर्पको संख्या पनि घट्दै जानुले यस्तो गिरावट आएको हुनसक्ने अनुमान गरिएको छ ।

उनी भन्छन्, “अघिल्लो दशकमा १५ सयजति विरामी वार्षिक उपचारका लागि आउँथे, अहिले भने मुश्किलले ८ सय पुग्छ । तीमध्ये करिब १० प्रतिशत मात्र विषालु सर्पको डसाई हुने गर्छ ।”
दमकको यो केन्द्र झापा जिल्लाकै पुरानो र भरपर्दो सर्प डसाई उपचार केन्द्र मानिन्छ । यहाँ हाल ६ जना प्राविधिक स्वास्थ्यकर्मी कार्यरत छन् । केन्द्रका इन्चार्ज देवीप्रसाद भण्डारीका अनुसार विशेषतः गर्मीयाम र वर्षायाममा सर्प डसाईका घटना बढी हुने गर्छन् । ती मौसममा दैनिक ७–८ जना विरामी उपचारका लागि केन्द्रमा पुग्ने गरेका छन् ।

“गर्मी र पानी परेका बेला सर्प रातिको समयमा चरनका लागि निस्कने हुँदा त्यो बेला डस्ने सम्भावना बढी हुन्छ,” इन्चार्ज भण्डारीले भने । सर्पले डसेपछिको प्रारम्भिक घण्टा निकै संवेदनशील हुने भएकाले झारफूकमा समय नगुमाई तुरुन्त स्वास्थ्य संस्थामा ल्याउनु पर्ने उनको जोड छ ।

सर्प डसाई उपचारका लागि केन्द्र पुगेकी झापा गौरीगञ्जकी चन्द्रा स्वर्णकारले पनि स्वास्थ्य संस्थामा समयमा पुग्दा ज्यान जोगिएको बताइन् । उनले भनिन्, “सर्पले डसेपछि झारफूक होइन, जतिसक्दो चाँडो अस्पताल पुग्नुपर्छ ।”

दमकको सर्प डसाई उपचार केन्द्र झापाका विभिन्न पालिकासँगै पूर्वी मोरङ, इलाम, पाँचथर र भारतको सीमावर्ती क्षेत्रका नागरिकका लागि समेत सहज सेवा केन्द्र बनेको छ । रेडक्रस दमक उपशाखाका सभापति प्रकाश बुढाथोकीका अनुसार सर्प डसाईका घटनाले विशेषतः तल्लो वर्गका श्रमिक समुदायलाई बढी असर पार्ने गरेको देखिन्छ ।

सर्प डसाई उपचार केन्द्रमा हाल अत्यन्त न्यून शुल्क, रु २,२५० मा उपचार सेवा दिइँदै आएको छ । यसैबीच, गौरीगञ्ज गाउँपालिकाले गत वर्षदेखि सर्प डसाईबाट प्रभावित नागरिकलाई निशुल्क उपचार सुविधा प्रदान गर्दै आएको छ, जसबाट अघिल्लो वर्ष ३३ जनाले सेवा लिएको केन्द्रले जनाएको छ ।

सर्प डसाईका घटनामा देखिएको कमीले सर्पबारे जनचेतना अभियानको प्रभावकारिता देखाएको छ भने, समयमै उपचारबाट अकाल मृत्यु न्यूनीकरण गर्न सकिने स्पष्ट सन्देश पनि दिएको छ ।