दमक, साउन २२ – दमकमा नेवार समुदायले परम्परागत सांस्कृतिक सम्पदा संरक्षण गर्ने क्रममा प्रसिद्ध लाखे नाँच देखाउन सुरु गरेको छ। नेवार समुदायका विभिन्न संघसंस्थाहरूको पहलमा दमकको सहर बजार क्षेत्रमा लाखे नाँच प्रस्तुत गरिँदैछ, जसले स्थानीयलाई मनोरञ्जन दिनुका साथै सांस्कृतिक चेतना पनि फैलाइरहेको छ।
देय देवु समाज दमकको आयोजनामा बिहीबारदेखि सुरु भएको लाखे नाँच आगामी कृष्ण जन्माष्टमीसम्म चल्ने बताइएको छ। प्रत्येक वर्ष चाडपर्व र विशेष अवसरहरूमा प्रस्तुत गरिने लाखे नाँच यसपटक पनि दमकवासीको आकर्षणको केन्द्र बनेको छ।
सिथी नखःमा बन्द भएको नेवार समुदायको सांस्कृतिक नाँचगानको सिलसिला गथां मुगः पर्वसँगै फेरि सुरु हुन्छ। यस क्रममा घण्टाकर्ण राक्षसको बध गरिँदै सांस्कृतिक कार्यक्रमको ढोका खोलिन्छ। लाखे नाँच पनि देवी–देवता र भूत–प्रेतसम्बन्धी कथासँग जोडिएको नृत्य हो, जुन परम्परागत रूपमा नाग पञ्चमीदेखि इन्द्रजात्रासम्म विभिन्न समयमा नचाइन्छ।
लाखे नाँचको उत्पत्तिबारे विभिन्न तर्कहरू पाइन्छन्। केहीले राजा हरिसिंह देवले सिम्रौनगढबाट तलेजु भवानीलाई काठमाडौं उपत्यकामा ल्याउँदा साथमा लाखेलाई पनि ल्याएको बताएका छन् भने, अन्यले नुवाकोटबाट आएका ठकुरी राजासँग लाखे भित्रिएको तर्क पनि राख्छन्।
नेपाल भाषा वंशावलीअनुसार लाखे नाँचको सुरुवात राजा गुणकामदेवको पालादेखि भएको उल्लेख पाइन्छ। तर, यस नाँचले व्यापक र लोकप्रिय स्वरूप भने राजा प्रताप मल्लको पालादेखि पाएको देखिन्छ, जहाँ लाखेले मुकुट लगाएर नृत्य गर्ने परम्परा सुरु भएको हो।
धाः र भुस्याः बाजा प्रमुख वाद्ययन्त्रका रूपमा प्रयोग गरिने यस नाँचमा खिं, पछिमा, नायिखं, धिमे लगायतका बाजाहरूको धुनमा नृत्य गरिन्छ। कतिपय स्थानमा मादल र बाँसुरीको प्रयोगसमेत गरिन्छ। सांस्कृतिक जगेर्ना र समुदायको पहिचान झल्काउने लाखे नाँचले दमकको सांस्कृतिक वातावरणमा नयाँ रंग भरिरहेको छ।
