असाेज २२, खोटाङ । सयौँ सपना र संघर्षको भारी बोकेर २०४५ सालतिर खोटाङ पुगेका झापाका धन बा. साम्पाङ राई (दमके) अहिले जीवनको उत्तरार्धमा आफ्नै घर फर्कने तीव्र चाहनाले तड्पिरहेका छन्। करिब ७० वर्ष उमेर पार गरेका यी वृद्ध अहिले पनि बासको चोयाबाट डोका, डाला, मान्द्रो, थुन्छे र खुगी जस्ता सामग्री बुन्दै जीवन गुजारिरहेका छन्।
स्थानीयहरूका अनुसार धन बा. कहिल्यै कसैसँग झगडा नगर्ने, इमानदार र मेहनती व्यक्ति हुन्। गाउँभरि उनी “दमके बा” भनेर चिनिन्छन्। लाहुरेको भारी बोकेर खोटाङ पुगेका धन बा. राईको मूल घर झापाको दमक नगरपालिका–केर्खा चुलाचुली आसपासमा पर्छ। उनले झापा छाड्दा उमेर युवा थियो। त्यतिबेला लाहुरे महेन्द्र कठायतसँग भेट भएपछि उनी खोटाङका दुर्गम गाउँ — दोर्पा, दोबेला, बुवासुङ, रतन्छा, चुईचुम्मा — हुँदै स्थायी रूपमा त्यहीँ बसोबास गर्न थाले।
तर समयसँगै गाउँ, परिवार र आफन्तहरूको सम्पर्क हरायो। ३७ वर्ष बितिसक्दा पनि उनी झापा फर्कन सकेका छैनन्। “अब त आफ्ना मान्छे भेट्ने रहर मात्र बाँकी छ”जीवनको अन्त्यतिर पुग्दा उनी भन्छन्,“काम गर्न सक्ने शक्ति घट्दैछ, आफ्ना मान्छेहरूसँग अन्तिम भेट गरौँ भन्ने मन छ।”
तर घर फर्कने उनको चाहना सजिलो छैन। नागरिकता नहुँदा आफ्नो पहिचान प्रमाणित गर्न पनि कठिनाइ भइरहेको छ।“घर जाऊँ भने मानेनन्। कमाएको पैसा उठाउन बाँकी छ भनेर बसेको छु,” उनले आँखा रसाउँदै सुनाए। धन बा.का अनुसार उनकी आमा फुलमाया राई हुन्। उनका दुई बुबा थिए — जेठा र कान्छा। जेठा बाउबाट दाजु सन्त बा. र भक्त बा. राई छन् भने छ जना बैनीहरू छन्। कान्छा बाउबाट धन बा. र एक बहिनी धन माया राई हुन्। “जेठी र कान्छी दुवै बुढी पनि धेरै अघिबाटै गइन्। अब त म मात्र बाँकी छु, घर फर्केर आफन्त सम्झन मन छ,” उनले भावुक हुँदै भने।
खोटाङका स्थानीयहरू भन्छन् “उनी कहिल्यै कसैसँग झगडा गर्थेनन्, गाउँमा सबैले ‘दमके बा’ भनेर चिन्दथ्यौं।” धन बा. अहिले पनि बासका सामग्री बुनेर गाउँमा बेच्दै गुजारा चलाइरहेका छन्। कुनै स्थायी घर वा जमिन नभए पनि उनी आफ्नो श्रम र आत्मबलमा भर परेर बाँचिरहेका छन्। धन बा.को अहिले एउटै इच्छा बाँकी छ — झापा दमकको आफ्नो जन्मथलो फर्कने।
“म बस्ने ठाउँ केर्खा–चुलाचुली आसपास हो। मामाको नाम पदम बहादुर राई (पञ्चप्रधान) हो। कसैले चिने भने कृपया खबर पुर्याइदिनुहोस्,” उनले अनुरोध गरे।
यदि यो समाचार पढ्ने कसैले धन बा.का आफन्तहरूलाई चिन्नुहुन्छ भने, कृपया यो सन्देश दमक–केर्खा चुलाचुली र आसपासका गाउँहरूमा पुर्याउन सहयोग गर्नुहोस्। ३७ वर्षदेखि हराइरहेका यी वृद्ध अझै पनि आफ्नै माटो फर्केर बाँकी जीवन आफ्नै गाउँमा बिताउने आशामा छन्।
